Քնարիկ Հակոբյան

Դասի հղումը

Քարտեզներ

Թվային քարտեզ

1. Ուրվագծային կամ թվային քարտեզի վրա նշել ՀՀ հարևան երկրներն ու նրանց հետ ունեցած ՀՀ սահմանների երկարությունը:

Իրան – 42 կմ

Վրաստան – 196 կմ

Թուրքիա – 280 կմ

Ադրբեջան – 930 կմ

2. Թվային քարտեզի վրա նշել ՀՀ տարածքի հեռավորությունը (ուղիղ գծով) Սև ծովից, Միջերկրական ծովից, Կասպից ծովից և Պարսից ծոցից:

Մերձակա ծովերից հեռավորությունը 145 կմ է

Կասպից ծովից հեռավորությունը 175 կմ է

Միջերկրական ծովից հեռավորությունը 750 կմ է

Պարսից ծոցից հեռավորությունը 1000 կմ է

3. Բնութագրեք ՀՀ աշխարհագրական դիրքը դիտարկելով այն տնտեսական, քաղաքական և կլիմայական տեսանկյուններից:

ՀՀ գտնվում է Եվրասիա մայրցամաքի Ասիա աշխարհամասի Հարավ-Արևմտյան Ասիա տարածաշրջանում: Այն ամբողջությամբ հյուսիսային կիսագնդի մերձարևադարձային կլիմայական գոտում է և բնութագրվում է չոր ցամաքային կլիմայով, կլիմային հակադրություններով  ու տարվա չորս եղանակների առկայությամբ: Տարածքին բնորոշ է արևային կլիման: Բարդ և խորդուբորդ ռելիեֆի պայմաններում, Հայաստանի տնտեսությունը կենտրոնացված է ՀՀ տարածքի մոտ 60 %-ի վրա։

4. Նշեք 5 երկիր, որոնց աշխարհագրական դիրքը նման է ՀՀ աշխարհագրական դիրքին:

Հայաստանի աշխարհագրական դիրքին են նման ՝ Չեխիայի, Սերբիայի, Շվեյցարիայի, Ավստրիայի և Մոլդովայի աշխարհագրական դիրքերը։

Այս երկրները չունեն ելք դեպի ծով ինչպես ՀՀ-ն։

 

прочитать рассказ Бредбери “ Ржавчина”

письменно : напишите ваши мысли( что вы думаете) об отрывке:

Полковник тяжело сел и с полминуты задыхался и жмурился. Он ничего не видел и не слышал, но он знал, что там, за этими стенами, ангары превращаются в мягкую красную ржавчину, что самолеты рассыпаются в бурую уносимую ветерком пыль, что танки медленно погружаются в расплавленный асфальт дорог, как доисторические чудовища некогда проваливались в асфальтовые ямы — именно так, как говорил этот молодой человек. Грузовики превращаются в облачка оранжевой краски, и от них остаются только резиновые шины, бесцельно катящиеся по дорогам.

— Сэр… — заговорил часовой, видевший все это. — Клянусь вам…

— Слушайте, слушайте меня! — закричал полковник. — Идите за ним, задержите его руками, задушите его, бейте кулаками, ногами, забейте насмерть, но вы должны остановить его! 

Эти слова показывают, что если в мире не останется оружия, но войны будут продолжаться, потому что война исходит от людей, а оружие проста силы, поэтому, даже если оружия нет, люди начнут войну, избивая друг друга.

Задание 1. Вместо точек вставьте в текст союзы «что» или «чтобы».

Подруга напомнила, что  у нас завтра две лекции. Я предупредила ее, что  не смогу на них присутствовать и попросила, чтобы она подробно их записала. Подруга убеждала меня в том, что обязательно надо прийти в университет. Я сказала, что меня вызвали в посольство. Я упросила подругу, чтобы она извинилась перед преподавателем за мое неожиданное отсутствие. Она пообещала мне, что выполнит мою просьбу.

Задание 2. Присоедините к главной части придаточные изъяснительные предложения с союзами «что» и «чтобы».

1.Надо передать, что письмо нужно доставить в север, чтобы письмо доставляли в север 2. Необходимо сообщить, что в аэропорт им нужно добраться через час, чтобы они добрались в аэропорт через час 3. Студентов следует предупредить, что к экзамену уже нужно готовится чтобы они уже подготовились к экзамену 4. Нужно позвонить домой, что нужно подготовить стол для гостей чтобы они готовили стол для гостей

Զեյթունի հերոսամարտը

Զեյթուն քաղաքը գտնվում է Թուրքիայի տարածքում` լեռնային Կիլիկիայում: Վաղ ժամանակներից այստեղ հայ ազգաբնակչություն էր կենտրոնացել: Հայությունը կարողացել էր դարեր շարունակ հետ մղել նվաճողներին և պահպանել էր իր կիսանկախ դրությունը: Իր կիսանկախ վիճակով և ազգասիրական վարակիչ օրինակով Զեյթունը դարձել էր օսմանյան իշխանությունների աչքի փուշը: Վերջիններս բազմիցս փորձել էին հնազանդեցնել նրան, սակայն միշտ էլ պարտություն էին կրել: Անհաջողության մատնվեցին նաև օսմանյան կառավարության փորձերը՝ Զեյթունը դարձնել կառավարչի նստավայր և բնակիչներին պարտադրել կանոնավորապես հարկեր վճարել: 1860թ. հուլիսին կառավարությունը որոշեց փոխել իրավիճակը և վերջնականապես հնազանդեցնել զեյթունցիներին: 1862թ. Մարաշի կուսակալ Ազիզ փաշան կանոնավոր զորքով ծրագրեց հարձակվել Զեյթունի վրա: Իր բազմապատիկ թվական գերազանցության և սպառազինության շնորհիվ փաշան հուլիսի 27-ին գրավեց մի քանի հայկական գյուղեր, որից հետո զեյթունցիների ջոկատները շրջակա գյուղերի բնակչության հետ ամրացան քաղաքում: Օգոստոսի 2-ին թուրքական ուժերը տարբեր կողմերից արդեն շրջապատել էին Զեյթունը: Լեռնականներն իրենց ամբողջ ռազմական ուժը բաժանեցին չորս հիմնական մասերի և խելամիտ ու հանդուգն գործողություններով դժվարին ճակատամարտերում կարողացան հակահարված տալ թշնամուն: Թուրքերը, ծանր կորուստներ տալով, զեյթունցիներին թողնելով բավական քանակությամբ ռազմավար, դուրս քշվեցին Զեյթունի սահմաններից: Այս պարտությունից հետո, չհրաժարվելով Զեյթունը գրավելու իր մտադրությունից, կառավարությունը Աշիր փաշային նշանակեց զորահրամանատար: Նախատեսվում էր հիմնահատակ անել Զեյթունը և սրի քաշել հայ բնակչությանը: Սակայն զեյթունցիները կարողացան խուսափել արհավիրքից՝ դիմելով Կ.Պոլսի պատրիարքի և ֆրանսիական կառավարության օգնությանը: Ֆրանսիան ակնկալում էր կաթոլիկական դավանանքի ընդունումը զեյթունցիների կողմից: Իսկ օսմանյան կառավարությունը, զգուշանալով Կիլիկիայում Ֆրանսիայի ազդեցության ուժեղացումից, տեղի տվեց: Զեյթունի պաշարումը վերացվեց: Նրանք այսուհետև պետք է ենթարկվեին օսմանյան վարչական կառավարմանը, կանոնավորապես վճարեին հարկերը՝ փոխարենը օգտվելով իրենց ազգային-եկեղեցական գործերը ինքնուրույն վարելու իրավունքից: Ավարտվեց 1862թ. Զեյթունի հերոսական պայքարը, որը խոր հետք թողեց ազգային ինքնագիտակցության և ազատագրական պայքարի հետագա ընթացքի վրա:

Վանի հերոսամարտը

1915թ. ստեղծված օրհասական դրության ժամանակ ջարդարարներին առաջին դիմադրությունը ցույց տվեց Վանի վիլայեթի հայությունը։ Հայերը դիմագրավում են թուրք և քուրդ հրոսակներին Շատախում, Հայոց ձորում, Գավաշում, Թիմարում և այլ վայրերում։ Կատաղի և անզիջում դիմադրություն է ցույց տրվում թուրք և քուրդ հրոսակներին Վան քաղաքում։ Հայ բնակչությունը հիմնականում կենտրոնացած էր Այգեստանում։ Ինքնապաշտպանությունը կազմակերպելու համար Այգեստանում ստեղծվում է Զինվորական մարմին։ Նրա մեջ ընդգրկվում են տարբեր կուսակցությունների անդամներ և ոչ կուսակցականներ։ Քաղաքամեջի Զինվորական մարմնի ղեկավար է ընտրվում Հայկակ Կոսոյանը։ Երկու թաղամասերն էլ բաժանվում են պաշտպանական շրջանների։ Կանայք և աղջիկները զբաղված էին մարտիկների և գաղթականների համար հագուստ և պարեն հայթայթելով։ Երեխաները հանդես էին գալիս որպես կապավորներ Զինվորական մարմնի և դիրքերի միջև, նրանցից ոմանք մասնակցում էին մարտերին։ Այգեստանում ներքին կարգ ու կանոնը վերահսկելու համար կազմակերպվել էր ոստիկանություն։ Վանի ողջ բնակչությունը մեկ մարդու նման դուրս էր եկել կենացմահու կռիվ մղելու թշնամու դեմ։ Վանի նահանգապետը քաղաքի հայության դեմ կենտրոնացրել էր հրետանիով և գնդացիրներով զինված 12-հազարանոց զորք։ Այգեստանի և Քաղաքամեջի հայությունն այս ահռելի ուժին կարող էր հակադրել միայն վատ սպառազինված և 10 անգամ ավելի քիչ մարտիկներ։ 1915թ. ապրիլի 7-ին թուրքերի հարձակումով սկսվում են Վանի ինքնապաշտպանական մարտերը։ Կատաղի հրաձգություն է սկսվում, բայց վանեցիները հաջողությամբ հետ են մղում հակառակորդի գրոհները։ Հայերը կարողանում են ոչնչացնել թշնամու մի շարք դիրքեր և ամրություններ։ Թուրք-քրդական ուժերը ծանր պարտություններ են կրում և լուրջ կորուստներ ունենում։ Ռուսական բանակի առաջխաղացումը և Վանի հայության դիմադրությունը հարկադրում են թշնամուն դադարեցնել քաղաքի պաշարումը։ Մայիսի սկզբներին քաղաք են մտնում հայ կամավորները և ռուսական բանակը։ 1915թ. մայիսին կազմվում է Վանի և շրջանի ժամանակավոր վարչություն։ Աստիճանաբար քաղաքը և ազատագրված գավառները բնականոն հունի մեջ մտան։ Սակայն 1915թ. հուլիսի կեսերին ռուսական զորքն անակնկալ նահանջում է։ Վիլայեթի և քաղաքի հայությունը, չունենալով անհրաժեշտ միջոցներ հակառակորդին դիմագրավելու համար, ստիպված է լինում հետևել ռուսական բանակին։ Իրենց օջախներն են լքում մոտ 200 հազար վան-վասպուրականցիներ։ Նրանց պահպանությունն իրականացնում էին հայ կամավորները, ինչպես նաև ռուսական որոշ զորամասեր։

Feliz(ուրախ) — triste(տխուր)

Negro(սև) — blanco(սպիտակ)

Dulce(քաղցր) — salado(աղի)

Frío(սառը) — caliente(տաք)

Grande(մեծ) — pequeño(փոքր)

Alto(բարձր) — bajo(ցածր)

Abierto(բաց) — carrado(փակ)

Lindo(գեղեցիկ) — feo(տգեղ)

Gordo(գեր) — flaco(նիհար)

Día(առավոտ) — noche(գիշեր)

Muchos(շատ) — pocos(քիչ)

Arriba(վրա) — abajo(տակ)

Lleno(լիքը) — vacío(դատարկ)

Mojado(թաց) — seco(չոր)

Corto(կարճ) — largo(երկար)

Ángel(հրեշտակ) — demonio(հրեշ)

Limpio(մաքուր) — sucio(կեղտոտ)

Reír(ծիծաղել) — llorar(լացել)

TV programmes
1 Match the parts to make types of TV programme.

chat	show
game	show
drama	programme series
sit	com
sports	news
the	programme

SUMMING UP

1 Complete the conversation with the words in the list. There are three you won’t use.

Danny: Ben, it’s my turn to watch TV.

Ben: Just give me twenty more minutes.

Danny: But you‘ve been watching TV for more than two hours now. You’re not even allowed to watch so much TV. Does Mum know?

Ben: Yes, she does. Anyway I’m almost finished.

Danny: Yes but I want to watch the news jazz, and it starts in five minutes.

Ben: You can watch it later. I really need to see the end of this.

Danny: What is it that you‘re watching anyway?

Ben: CrimeWave

Danny: What, that American drama series?

Ben: Yes, that’s the one. It’s the last episode in the series. I can’t miss it. I watched all the others. I want to know how it ends.

Danny: I’ll tell you how it ends. The policeman’s the murderer. Now let me watch my show.

The environment

Complete the sentences with the words in the list. Then listen and check.

1. With the Earth temperature rising each year, many scientists now believe global warming is the biggest threat to our planet.
2. Fumes from factories and cars are creating huge pollution problems and many of the world’s largest cities are permanently covered by thick smog.
3. There has been serious flooding across the area and many people have had to leave their homes.
4. I get so angry when I see people dropping litter in the streets. Why can’t they use the bins?

Question tags

1 Match the sentences and the tags.

1 You don’t care about the environment, f do you?
2 You campaign for the environment, h don’t you?
3 Global warming is getting serious, g is it?
4 The world’s not going to end tomorrow, a isn’t it?
5 You didn’t go on the protest march, b did you?
6 You threw your rubbish in the bin, e didn’t you?
7 The Earth can’t take much more, c can it?
8 Science can find a solution, d can’t it?

2 Complete with the correct question tags.

1. You are from Argentina, aren’t you?
2. This is pretty easy, isn’t it?
3. You know him, don’t you?
4. They played really well, didn’t they?
5. They don’t speak English, do they?
6. She’s working in London now, doesn’t she>
7. He can’t sing, can he?
8. He won’t be late, was he?
9. You’ve been to Canada, haven’t you?
10. I shouldn’t have said that, should I?

Big screen, small screen
1 Do the word puzzle and find the name of the biggest film of 1997.

1 A film that is full of explosions and car chases.
2 A cartoon style film, usually for children.
3 An exciting film full of suspense.
4 A film with a powerful story.
5 A film that makes you laugh and maybe cry.
6 A film about other worlds.
7 A film that makes you laugh.

Present perfect tenses
1 Circle the correct form of the verb.

1. I haven’t watched TV for more than a week.
2. I’ve seen this film before.
3. The cinema has shown the same film for weeks now.
4. If you’ve lost your ticket, you can’t come in.
5. They’ve waited in the cinema queue for three hours.
6. You’ve read the T V guide for an hour. Can I have a look now?

Ֆիլմ

Ֆիլմի սցենարը․

Գվիդո անունով մի երիտասարդ տղա գյուղից գալիս է մի մեծ քաղաք: Այնտեղ նա հանդիպում է Դորային,  ով ուսուցիչ էր: Նրանք սիրահարվում են միմյանց և ամուսնանում են: Շուտով նրանք որդի են ունենում, բացում են իրենց գրախանութը և ապրում էին շատ երջանիկ ու ուրախ: Սակայն մի օր գալիս են նացիստները և Իտալիայում բնակվող հրեաներին, որոնց մեջ մտնում են նաև Գվիդոնը և իր որդին տանում են ճամբար, որտեղ նրանց առավոտից գիշեր աշխատացնում էին և չնչին ուտելիք էին տալիս դրա դիմաց։ Դոան իմանալով, որ իր որդուն և ամուսնուն տանում են պահանջում է, որ իրեն ևս տանեն։ Գվիդոնը իր երեխային դաժան իրականությունից պաշտպանելու համար, ասում է նրան, որ այն ամենը, ինչ տեղի է ունենում, պարզապես խաղ է, հաղթողը կստանա իրական տանկ, բայց այն շահելու համար հարկավոր է պահպանել որոշակի կանոններ։ Որդին շատ ոգևորված էր և ամեն օր ուրախացած հարցնում էր հորը թէ քանի միավոր են արդեն հավաքել։ Սակայն պատմությունն ուրախ չի վերջանում, Գվիդոնը ցանկանում էր տեսնել Դորային և այդ պատճառով հագնում է կանացի շորեր և գնում է կանանց մոտ, սակայն նրան տեսնում են և գնդակահարում են։ Այդ օրերին արդեն բոլորը դուս էին գալիս ճամբարից և երբ այլևս ոչ ոք չկար ճամբար տանկ է մտնում, Գվիդոնը որդուն թաքցրել էր մի տեղ և ասել դուրս չգա այնքան ժամանակ մինչև այդտեղ ընդհանրապես մարդ չլինի։ Երբ երեխան տեսավ տանկը ուրախացավ և մտաշեց, որ հաղթել են և տանկի վարորդը տղային վեձրեց իր հետ, տղան երջանկ էր, ճանապարհին նա տեսավ իր մորը, իջավ տանկից, գրկեց մորը և մայրիկին ասաց, որ իրենք հաղթել են։

Տպավորություններս և կարծիքս․

Ես ֆիլմը շատ հավանեցի և բոլորին խորհուրդ եմ տալիս այն դիտել։ Ֆիլմը շատ բան է սովորեցնում, բայց ամենակարևոր բանը, որ սովորեցրեց, դա ծնողի սերն է։ Այս ֆիլմի գլխավոր հերոսը՝ Գվիդոնը, սովորեցնում էր, որ ծնողը նույնիսկ ամեենավատ իրավիճակում փորձում է այնպես անի, որ դու չտխրես, չհուսահատվես։

• YouTube

Նուկլեինաթթուներ, դրանց ֆունկցիաները, գենետիկական կոդ
Լրացուցիչ աշխատանք
Թարգմանել հղումներով նշված  որևէ նյութ և պատրաստել ուսումնական նյութեր:

Նուկլեինաթթուները պոլիմերներ են, որոնց մոնոմերները կոչվում են նուկլեոիդներ: Այս նյութերն առաջին բջջի կորիզում հայտնաբերել է շվեցարացի կենսաքիմիկոս Ֆրիդրիխ Միշերը 19-րդ դարում, դրանով է պայմանավորված նրանց ավանումը: Իսկ հետագայում նուկլեինաթթուներ գտնվել են նաև բջջի այլ օրգանոիդներում և մասերում:

ԴՆԹի-ի մոլեկուլն իրենից ներկայացնում է երկու թելեր՝ մեկը մյուսի շուրջ ոլորված՝ շղթաներ, որոնցից յուրաքանչյուրը պոլիմեր է, որի մոնոմերներն են նուկելոդիները: Նուկլեոտիդը միացություն է՝ կազմված է երեք նյութերից՝ազոտական որոշակի տեսակի հիմքից, ածխաջրից և ֆոսֆորական թթվից: ԴՆԹ-ի մոլեկուլում տաբերում են 4 տեսակ նուկլեոտիդներ, որոնցում ածխաջուրը և ֆոսֆորական թթուն միանման են, և դրանք իրարից տարբերվում են միայն ազոտական հիմքով: Նուկլեինաթթուների հիմնական ֆունկցիան սպիտակուցների կառուցվածքի մասին տեղեկատվության պահպանումն է, հաջորդ սերունդներին փոխանցումը, ինչպես նաև սպիտակուցի սինթեզի իրականացումը: 

ԴՆԹ-ի երկու շղթների միացման մեջ կարևոր օրինաչափություն կա, մի շղթայի նուկլեոտիդ: Այս զուգակցումներից յուրաքանչյուրում զույգ նուկլեոտիդները կարծես իրար լրացնում են:

ԴՆԹ-ի այսպիսի կառուցվածքը հայտնաբերել է ամերիկացի կեսնաբան Ջեյս Ուոթսոնը և անգլիացի ֆիզիկոս Ֆրենսիս Քրիկը: ՌՆԹ-ն կառուցվածքով նման է ԴՆԹ-ի մեկ շղթային: ՌՆԹ-ի նուկլեոտիդներում ածխաջուրը ոչ թե դեզոսիռիբոզն է այլ ռիբոզը: Այստեղից էլ առաջանում է ՌՆԹ անվանումը:

Նուկելինաթթուների մոլեկուլում գաղտնագրված է տվյալ բջջին բնորոշ տեղեկություն: Կա մի ծածկագիր, որը որոշում է սպիտակուցի մոլեկուլում այս կամ այն ամինաթթվի առկայությունը: Դա նուկլեոտիդների դասավորման հաջորդականությունն է, որոնք երեքական քանակով գաղտնագրում են որոշակի ամինաթթու: Գենետիկական այսպիսի ծածկագիրը լրիվ վերծանված է, և հայտնի է թե նուկլեոտիդների ինչ զուգակցմամբ է որոշվում սպիտակուցի մոլեկուլում յուրաքանչյուր ամինաթթու: Ծածկագիրը համընդհանուր է բոլոր կենդանի օրգանիզմների, այդ թվում նաև մարդու, ինչպես նաև վիրուսների համար: