Քնարիկ Հակոբյան

1.Թվարկել ձեր շրջապատի մի քանի առարկաներ և նշել թե ինչ նյութերից է այն պատրաստված:

Բաժակ–կավ, ապակի. աթոռ–փայտ. գիրք–թուղթ:

2.Ինչից են բաղկացած ֆիզիկական մարմինները:

Ֆիզիկական մարմինները բաղկացած են նյութերից:

3.Ինչպիսի կառուցվածք ունի նյութը:

4.Ինչպես են անվանում նյութի մասնիկները:

Նյութի մասնիկները կոչվում են ատոմներ:

5.Որ նյութն են անվանում տարր:

Միևնույն տեսակի ատոմներից բաղկացած նյութն անվանում են տարր:

6.Ինչ է մոլեկուլը:

Մոլեկուլը դա ատոմների խումբ է:

7. Ինչ մոլեկուլներ են ձեզ հայտնի:

H₂, O_2, N_2, F₂

8.Որ մասնիկն է օժտված նյութի բոլոր հատկություններով:

Ատոմը

9. Քանի անգամ է ատոմը փոքր խնձորից:

100 000 000 (հարյուր միլիոն) անգամ:

10.Ինչ է դիֆուզիան:

Նյութերի ինքնաբերական խառնման երևույթը կոչվում է դիֆուզիա:

11.Ինչպես է ընթանում դիֆուզիան գազերում, հեղուկներում և պինդ մարմիններում:

Գազերում դիֆուզիան ավելի արագ է ընթանում, քան հեղուկներում: Դա պայմանավորված է նրանով, որ գազերում ատոմների միջև հեռավորությունը ավելի մեծ է: Պինդ մարմիններում դիֆուզիան ընթանում է ավելի դանդաղ քան հեուկներում:

12.Ինչպես է ջերմաստիճանի փոփոխությունը ազդում դիֆուզիայի արագության վրա:

Բարձր ջերմաստիճանում դիֆուզիան ավելի արագ է ընթանում:

Փոփոխություններ տնտեսության մեջ և սոցիալական կյանքում//Համաշխարհային պատմություն , 8-րդ դասարան, էջ 84-85, համացանց/

• «Հայտնի մարդիկ»- Հ.Ֆորդ, Ջ. Ռոկֆելեր, Ջ.Մորգան, Ա. Կրուպ, Վ.Սիմենս

Ամենամեծ հայտնագործություններից մեկը, որն անում է մարդն իր համար, այն է, որ նա բացահայտում է, որ ի վիճակի է անել այն, ինչի մասին վախով մտածում էր, որ դա գերազանցում էր իր ուժերը:

Հենրի Ֆորդ

Ամերիկացի ինժեներ, արդյունաբերող, գյուտարար, ԱՄՆ ավտոմոբիլային արդյունաբերության համահիմնադիր “Ford Motors Company” ընկերության ու հոսընթաց-կոնվեյերային արտադրության հիմնադիր Հենրի Ֆորդը ծնվել է 1863թ. հուլիսի 30-ին միչիգանցի ագարակատիրոջ ընտանիքում: Հայրը միշտ դժգոհում էր նրանից. ագարակում Հենրին իրեն արքայորդու պես էր պահում և յուրաքանչյուր գործ անում դժկամորեն:

«Դեռ վաղ հասակից ես մտածում էի, որ շատ բաներ այլ կերպ կարելի է անել: Ինչո՞ւ ջրով դույլը ձեռքին ամեն օր բարձրանալ հսկայական աստիճաններով, եթե կարելի է տեղադրել մի քանի մետրանոց ջրատար խողովակ»,-պատմել է Ֆորդը:Երբ Հենրին 12 տարեկան էր, հորից գրպանի ժամացույց է նվեր ստանում, սակայն չի համբերում և բացում է ժամացույցի կափարիչը: Սա օգնում է նրան մի կարևոր բացահայտում անել՝ մեխանիզմի մասերը փոխգործակցում են`   մի ակը պտտում է մյուսը, և յուրաքանչյուր պտուտակ կարևոր է մեխանիզմի աշխատանքի համար: Հենրին հասկանում է՝ յուրաքանչյուր շարժում ծնվում է մյուսից, յուրաքանչյուրն ունի իր լծակը: Իսկ հաջողության հասնելու համար պետք է իմանալ, թե որ լծակները գործի դնել: Մի անգամ հոր հետ վերադառնալիս Հենրին տեսնում է ինքնագործ հսկայական մեքենա՝ լոկոմոբիլ: Այս դեպքն էլ կանխորոշում է նրա ապագան: 15 տարեկանում Հենրին որոշում է ոչ մի դեպքում ագարակատեր չդառնալ ու մի գիշեր թաքուն գնում Դեյթրոյթ: Աշխատում է մի քանի գործարաններում: Նա այնքան հմուտ էր, որ կոտրված մեխանիզմին դիպչելով՝ անմիջապես հասկանում էր անսարքության պատճառը: Շուտով հայրը Հենրիին առաջարկում է 40 ակր հող գյուղ վերադառնալու և «մեքենա» բառը մոռանալու պայմանով: Հենրին համաձայնում է, բայց խեղճ հայրը չէր էլ պատկերացնում, որ որդին մոլորեցնում է իրեն: 1882թ. Հենրին ամուսնանում է Կլարա Բրայանտի հետ: Կլարան վստահ էր՝ ամուսինն անպայման կհասնի մեծ հաջողության: Նա միշտ հետաքրքրվում էր ամուսնու գործերով, բայց երբեք չէր միջամտում: Պատահական չի ասված՝ յուրաքանչյուր հաջողակ տղամարդու կողքին իմաստուն կին կա: Որոշ ժամանակ անց Հենրին և Կլարան տեղափոխվում են Դեյթրոյթ, որտեղ Հենրին գործի է անցնում էլեկտրական ընկերությունում որպես ինժեներ: 1893 թվականն էր, երբ ծնվեցին մեծ մագնատի որդին ու առաջին մեքենան: Երկու գիշերվա անդադար աշխատանքի արդյունքը հեծանվի 4 ակի վրա հավաքված մեքենան էր, որը կոչվեց «կվադրացիկլ»: Նույն թվականին Ֆորդը դառնում է Էդիսոնյան ընկերության, 6 տարի անց՝ Դեյթրոյթի ավտոմոբիլային ընկերության գլխավոր ինժեներ: Ֆորդն իր ողջ մտավոր և ֆիզիկական կարողությունները ներդնում էր բենզինով «սայլակ» ստեղծելու, այլ ոչ գրասենյակային աշխատանքների մեջ, ընդ որում`   այդ ընթացքում 2 անգամ հրաժարվելով ղեկավարի պաշտոնից: Հենրին ֆինանսական միջոցներ չուներ իր երազանքն իրականացնելու համար: Շուտով մի դեյթրոյթցի գործարար, հայտնվելով նրա արագընթաց «սայլակում», համաձայնվում է համագործակցել: Որոշ ժամանակ անց փակվում է “Detroit Automobile Company”-ն: «Ավտոմեքենայի պահանջարկ չկար, ինչպես որ չի լինում յուրաքանչյուր նոր ապրանքատեսակի դեպքում: Ես հրաժարվեցի իմ պաշտոնից`   որոշելով, որ էլ երբեք կախյալ դիրք չեմ զբաղեցնի»,- հիշում էր Ֆորդը: 1903թ. վերջապես գրանցվում է “Ford Motors Company”-ն, իսկ տարիներ անց Ֆորդը դառնում է ընկերության վերահսկող փաթեթի սեփականատերն ու ղեկավարը: «Մասնագետներն այնքան խելացի և փորձառու են, որ ամենուր տեսնում են հստակ սահմաններ ու խոչընդոտներ: Եթե ես ցանկանայի վերացնել մրցակիցներիս, նրանց կապահովեի մասնագետների մի մեծ բանակով»,-ասում էր նա: Ֆորդի հաղթանակը “Т” մոդելի ներդրումն էր, որն ավտոմոբիլաշինության մեջ փոխեց բոլոր մոտեցումները: Նա ստեղծեց ոչ թե շքեղ խաղալիք ընտրյալների, այլ մատչելի ապրանք միջին կենսամակարդակ ունեցող հազարավոր ամերիկացիների համար: Հաջողությունը գերազանցեց բոլոր սպասելիքները. վաճառվեց “Т” մոդելի մոտ 15 միլիոն ավտոմեքենա: Նա ստանդարտացրեց և միավորեց տեխնոլոգիական բոլոր գործընթացները՝ նոր համակարգն անվանելով մեքենայի «տեռոր»: Նա առաջինն էր, որ սահմանեց աշխատավարձի նվազագույն մակարդակ և 8 ժամյա աշխատանքային օր: Ֆորդը գերադասում էր ինքնուրույն ձեռնարկել աշխատակիցների սոցիալական վիճակի բարելավմանն ուղղված միջոցառումները՝ համառորեն անտեսելով արհմիությունների ճնշումը, ինչն էլ հանգեցրեց նրանց հետ երկարատև հակամարտությունների: Ֆորդի նորարարություններից մեկն էլ 60 անձանցից կազմված սոցիոլոգիական ծառայության հիմնումն էր: 1930-ականներին սպառողների շրջանում պահանջարկի լուրջ փոփոխություններ նկատվեցին, իսկ Ֆորդը, հավատարիմ իր նախկին գաղափարներին, դա հաշվի չառավ՝ ավտոմոբիլաշինության առաջնային դիրքերը զիջելով “General Motors”-ին: 1945թ. ընկերության ղեկավարությունը հանձնեց անվանակից թոռանը (մինչ այդ ընկերությունը պաշտոնապես պատկանում էր որդուն): Ֆորդը կյանքից հեռացավ 1947թ. ապրիլի 7-ին 83 տարեկան հասակում:

Ջ․ Ռոկֆելեր

Ծնվել է 1839 թ. հուլիսի 8-ին  Նյու Յորք քաղաքում։ Ռոքֆելլերը իր ընտանիքի 6 զավակներից երկրորդն է։ Ծնվել է բողոքական Էվերի Ռոքֆելլերի ընտանիքում։

Նրա հայրն սկզբնական շրջանում անտառահատ է եղել, հետո դարձել է վաճառական և իրեն կոչել է «բույսերի բժիշկ»։ Նրա հարևանների պատմելով, Ջոնի հորը համարել են տարօրինակ մարդ։ Հոգեպես Վիլյամը բնույթով Վիլյամը համարձակ մարդ է եղել, որը նրան օգնել է մեծ կապիտալի տեր դառնալ և 3100 դոլլար արժողությամբ հողատարածք ձեռք բերել։ Ջոնի մայրը՝ Էլիզան, զբաղվել է տնային տնտեսությամբ։

Ջոնի հիշողություններով, իր հայրը իրեն վաղ տարիքից պատմել է բիզնեսի մասին, որում ինքը ներդրում է ունեցել, բացատրել է բիզնեսի սկզբունքների մասին։ Ջոնը սկսել է աշխատել 7 տարեկանից՝ վաճառքի համար պահելով հնդկահավեր, օգնելով հարևաններին բանջարանոցում և այլն: Իր ցուցաբերած արդյունքների մասին վիճակագրական տվյալները նա գրառում էր իր գրքույկում։ Նա շատ հանգիստ երեխա էր ու ահավոր ցրված։ Լինելով շատ զգացմունքային մարդ՝ նա բնավ էլ չէր սիրում իր զգացմունքները ցույց տալ շրջապատին։ Բիզնեսում նրա առաջին քայլերը դեռ 7 տարեկանից են ի հայտ եկել, երբ տանը, պահելով և մեծացնելով մի քանի հնդկահավ, նա վաճառում է իր հարևանին 50 դոլարով, իսկ այդ գումարը պարտքով տալիս է մյուս հարևանին տարեկան 7%-ով։ Երբ իր հասակակիցները կոնֆետներ էին գնում, ուտում, խաղում էին ու դրսում ուրախանում, Ջոնն իր աշխատած առաջին գումարներն էր անընդհատ բռի մեջ պահում ու երազում դրանց շատացման մասին։

Մի անգամ Ջոնը ջրային ճանապարհով 40 000 դոլար արժողությամբ ցորեն է առաքել իր գործընկերներին և խնայել 150 դոլար՝ ապահովագրության համար: Գիշերը սկսվում է փոթորիկ, և Ջոնը աչք չի փակում՝ վաղ առավոտյան շտապելով ձևակերպել ապահովագրություն: Սակայան պարզվում է, որ ապրանքը չի տուժել, իսկ Ջոնը ուրախանալու փոխարեն հիվանդանում է՝ չնայած, որ իր ընկերությունը աշխատել էր 500 000 դոլար:

14 տարեկանում նա ծնողների հետ տեղափոխվում է Գրելվելդ, իսկ երկու տարի անց լքում է դպրոցը և աշխատանքի անցնում փոքրիկ գյուղատնտեսական ընկերությունում: Որոշ ժամանակ անց նա դառնում է ցորենի առևտրով զբաղվող ընկերության տերերի գործընկերը:

Այդ ժամանակահատվածում նա արդեն լավ տիրապետում էր մաթեմատիկային` անգամ մասնակցել էր հաշվապահական որոշ դասերի, սակայն այդպես էլ դպրոցը չավարտեց։ Սակայն աշխատանք գտնելն այդքան էլ հեշտ չէր, քանի որ 6 շաբաթ շարունակ նա այդպես էլ գործ չէր գտնում, մինչև Hewitt and Tuttle ընկերությունը, տեսնելով նրա խանդավառությունը, ընդունեց աշխատանքի որպես հաշվապահի օգնական։ Առաջին երեք ամիսը նա աշխատում էր անվճար։ Աշխատավարձը կազմում էր ամսական 17 դոլար, հետո 25 դոլար, իսկ առաջին աշխատավարձով Ջոնը գնեց հաշվապահական գիրք, որտեղ ներառում էր իր ծախսերն ու եկամուտները։ Այս ամբողջ ժամանակահատվածում իր կատարած աշխատանքը Ռոկֆելլերին իսկապես հաճույք էր պատճառում, չնայած որ աշխատանքը սկսվում էր առավոտյան 6.30-ից և ավարտվում երեկոյան ժամը 10-ին։ Ջոնն այնպիսի մեծ ցանկությամբ էր սովորում և աշխատում, որ ընկերության ղեկավարի հեռանալուց հետո միանգամից նրան նշանակեցին նոր ղեկավար, իսկ աշխատավարձը կազմում էր ընդամենը 600 դոլար։

յս ամենը Ռոկֆելլերին շատ վշտացրեց, քանի որ նախորդ տնօրենը ստանում էր 2000 դոլար։ Ջոնն լքեց ընկերությունը։ Ռոկֆելլերը 19 տարեկան էր և ուներ բավականին կապիտալ, քանի որ 3 տարում աշխատած գումարի մեծ մասը նա կուտակել էր։ Ջոնը որոշեց ընկերոջ՝ Մորիս Կլարկի, հետ ստեղծել սեփական ընկերությունը, սակայն գումարը բավարար չէր, ինչը նա պարտքով վերցրեց հորից, ի դեպ զարմանալի է, բայց իսկապես պարտքով էր վերցրել։ Հայրը դրանից հետո լքում է ընտանիքը` փախչելով մեկ այլ կնոջ մոտ։ Այդ հանգամանքն այնքան է վշտացնում Ջոնին, որ հոր մահին անգամ նա չի գնում թաղմանը։ Բիզնեսն իրենից ներկայացնում էր ալյուրի և սերմերի վաճառք։ Սակայն ինչպես ցույց տվեց հետագան, նա այդքան էլ ճկուն չէր առևտրի և վաճառքի բնագավառում, ուստի դա իր գործը չդարձավ, քանի որ իրական փողերը նրան բերեց միայն նավթը։ 1863 թվականին, երբ 24 տարեկան էր, գործընկերների հետ կառուցեց առաջին վերամշակման գործարանը։ Այն Քլիվլենդից այնքան էլ հեռու չէր։ Շուտով ամուսնացավ Լորա Սփելմանի հետ, ում ճանաչում էր ուսանողական տարիներից։ Լորան էլ ամուսնու նման աստվածավախ էր։ Նա ուսուցչուհի էր ու պրակտիկ խելքով օժտված կին։ Մի անգամ Ռոկֆելլերն ասել է. «Առանց նրա խորհուրդների ինքը հավանաբար կապրեր աղքատ»։

Ռոքֆելլերն իր բարեկամ ու գործընկեր Հենրի Ֆլագռելի հետ կենտրոնացրեց նավթարդյունահանող ու նավթամշակող ձեռնարկությունները մեկ ընդհանուր տրեստի՝ «Ստանդարտ օյլի» մեջ։ Այդ մրցակցությանը հակառակորդները չդիմացան։ Նրանք երկու ելք ունեին. կա՛մ պետք է միանային Ռոքֆելլերին, կա՛մ էլ սնանկանային։ Ընկերությունը ողջ Ամերիկայի նավթարդյունաբերության 95 %-ի վրա վերահսկողություն ուներ։

«Standart Oil»-ի գործունեությունը հանգեցնում է հասարակական բողոքի ալիքի առաջացմանը, ինչի արդյունքում 1890թ.-ին ընդունվում է Շերմանի հակամենաշնորհային օրենքը:

Ռոքֆելերն առաջին մարդն էր աշխարհում, ում ունեցվածքը հատեց մեկ միլիարդի շեմը: Գործարարն ակտիվորեն զբաղվել է բարեգործությամբ` 1913թ.-ին հիմնադրելով Ռոքֆելերի բարեգործական հիմնադրամը:

1911 թվականին նրան հաջողվեց շրջանցել Շերմանի հակատրեստային օրենքը, որն ընդունվել էր 1890 թվականին։ Այդ օրենքն ուղղված էր մոնոպոլիաների դեմ։ Օրենքը հաջողվեց շրջանցել, սակայն «Ստանդարտ օյլ» տրեստը մասնատվեց 34 ընկերության։ Ռոքֆելլերի անունը նույնացվում էր հարստության հետ։ Նա Ամերիկայի մի քանի նահանգներում տներ ուներ, մի քանի վիլլաներ, հողատարածքներ, Նյու Ջերսիում` գոլֆի անձնական տարածք, բայց ամենից շատ սիրում էր Նյու Յորքի մերձակայքում գտնվող «Փոքանտիկո հիլլզ» վիլլան։ Ռոքֆելլերն առատաձեռն գործարար էր, քրիստոնյա ու դրանով շատ էր հպարտանում. իր եկամտի 10%-ը տալիս էր եկեղեցուն։

Նրա մասնակցությամբ 1892 թվականին հիմնվել է Չիկագոյի համալսարանը։ 1897 թվականին նա ավելի ու ավելի շատ է զբաղվում բարեգործությամբ, իսկ ընկերության կառավարումը վստահում է տաղանդավոր գործընկերներին։ 1901թվականին հիմնվել է բժշկական ինստիտուտը նրա մասնակցությամբ, որն ավելի ուշ անվանվեց Ռոքֆելլերի անունով։ Մեկ տարի անց նա կազմավորեց կրթական խորհուրդը։ 1913 թվականին ստեղծեց Ռոքֆելլեր հիմնադրամը։

Ջոն Ռոքֆելերը մահացել է1937թ.-ի մայիսի 23-ին, ԱՄՆ-ի Ֆլորիդա քաղաքում, նրա 100-րդ տարեդարձին մնացել էր մի քանի օր։ Իր վախճանի պահին ավելի հայտնի էր որպես բարերար, քան որպես գործարար։ Իր կյանքի ավարտին նա ավելի քան կես միլիարդ դոլար է բաժանել բարեգործական նպատակներով, չնայած դրան, միակ որդին՝ Ջոն Ռոքֆելլեր-կրտսերը ժառանգեց 460 միլիոն դոլար։ Կրտսեր Ռոքֆելլերը նույնպես հայտնի է բարեգործություններով։ Նրա շնորհիվ է կառուցվել ՄԱԿ-ի գրասենյակը Նյու Յորքում, որի շինարարության համար նվիրաբերել է 9 միլիոն դոլար։ Բացի այդ, նա Նյու Յորքում կառուցել է Ռոքֆելլեր արդյունաբերության կենտրոնը։ Կրտսեր Ռոքֆելլերն իր 6 երեխաներին թողել է 240 միլիոն դոլար։

Ջ.Մորգան

Ջոն Պիրպոնտ Մորգանը ծնվել է 1837 թվականին ԱՄՆ-ում հարուստ ընտանիքում: Նա շատ թույլ էր, հիվանդոտ, և ուսումը չվերջացրած` ծնողներն ուղարկեցին Ազորյան կղզիներ, որպեսզի բուժվի: Իսկապես լինելով շատ թույլ երեխա` հոր համար խնդիրներ էր ստեղծում, քանի որ հարստությանը ժառանգորդ էր պետք, իսկ ֆինանսիստ հայրն անհանգստանում էր: Որոշ ժամանակ կղզիներում մնալուց հետո հայրը նրան ուղարկեց Շվեյցարիա, որտեղ պետք է վերջացներ ուսումը:

Մորգանի բանկային համակարգ մտնելը պատահական ստացվեց: Նրա հայրը` Ջունիուս Մորգանը, ուներ մեծ ամբիցիաներ, եթե Ռոդշիլդները կարողացել են Եվրոպայում ստեղծել բանկային կայսրություն, ուրեմն իրենք էլ կարող են նույնն անել ԱՄՆ-ում: 1854 թվականին Ջունիուս Մորգանը այցելում է Լոնդոն և հանդիպում է Ռոդշիլդների ու Բերինգների հետ, որոնք մեծ խնդիրներ ունեին ԱՄՆ շուկա մտնելու համար: Ջունիուս Մորգանը կարողանում է վստահեցնել, որ իրենց գումարներն ապահով ձեռքերում են լինելու նաև օվկիանոսից այն կողմ:

Այստեղ ուզում եմ սեփական կարծիք ներկայացնել: Շատ եմ համեմատել հայ և ամերիկացի գործարարներին ու մի պահ իմ աչքից աննկատ չմնաց: Ամերիկացի գործարարն առաջին հերթին մտածում է գործընկերության մասին, այսինքն կարելի է միավորվել և ավելի հզոր բիզնես սկսել: Իսկ հայ գործարարն ընդհակառակը` մտածում է  մրցակցելու մասին և մրցակցելով` վատացնում է իրավիճակը և իր, և մրցակցի համար, քանի որ այստեղ միակ միջոցը գնային մրցակցությունն է: Ցավում եմ, որ մեզ մոտ դեռ այսպիսի մտածելակերպ է: Շարունակում ենք.

Գործարքը կար, մնում էր որդուն նախապատրաստել, քանի որ ավագ Մորգանը միշտ կրկնում էր` որդիս պետք է ինձ գերազանցի: Ջունիուս Մորգանն առաջին իսկ հանդիպումից հետո սկսեց դասերը որդու հետ:  Որոնք հետևյալն էին`

-Ֆինանսական գործարքների առաջին կանոնը` երբեք չխաբես որդիս: Նա, ով զբաղվում է խաբեությամբ, ոչ ոք գումար չի տրամադրելու, իսկ մենք պետք է ձեռք բերենք այլոց վստահությունն ու գումարները, որպեսզի իրականացնենք մեզ հարմար գործարքներ:

Առաջին իսկ գործարքից հետո Մորգանը կորուստներ ունեցավ: Այստեղ էլ ստացավ հոր երկրորդ խորհուրդը`

-Երբեք չհուսահատվես ու համբերատար սպասիր որդիս:

Այս երկու կանոնները դարձան նախնական դասեր Մորգանի համար, ով սկսեց մի այնպիսի գործունեություն, որը հետագայում անվանվեց մորգանիզացիա:

Եվրոպայում սովորելուց հետո Մորգանը վերադառնում է ԱՄՆ, որտեղ էլ սկսվել էր պատերազմը Հյուսիսի ու Հարավի միջև: Հենց այս պատերազմն էլ հիմք է հանդիսանում Մորգանի համար, որպեսզի սկսի իր փայլուն գործունեությունը: Պատերազմող կողմերին անհրաժեշտ բոլոր պարենամթերքն ու պարագաները սկսեցին մատակարարել հայր և որդի Մորգանները: Բիզնեսում նրա հոտառությունն այնքան էր ուժեղ, որ նա ամեն ինչ վաճառում էր երկու կողմերին էլ` չխնայելով ոչ ոքի: Առաջին գործարքը, որ կնքում է, դա զենքերի գնումն էր հարավից և վաճառքը հյուսիսին: Ի դեպ դրանք ոչ պիտանի էին, իսկ հյուսիսը չգիտեր դրա մասին: Արդյունքը Մորգանին չէր հետաքրքրում, քանի որ կարևորը գործարքն էր:

Մորգանի մեծության մյուս գրավականն այն էր, որ նրա բանկը դառնում է միակը, որը կապ է պահպանում հին մայրցամաքի և ԱՄՆ-ի միջև: Պատկերացնու՞մ եք` ինչքան գումար է այստեղ փոխանակվել: Այսպիսով նկատեցիք, թե որտեղից ի հայտ եկավ Մորգանի կարողությունը` հոր նախնական կապիտալը, պատերազմի ժամանակ զենքի վաճառք, Եվրոպայից ֆինանսական միջոցների ներդրում և արտարժույթի փոխանակում: Հիմա ավելի կոնկրետ կներկայացնեմ, թե որտեղ այդ գումարները ներդրվեցին և ինչ մեխանիզմով:

Երբ Մորգանը 20 տարեկանում սիրահարվում է, չգիտեր, որ իր սիրած էակն ուղղակի տուբերկուլյոզով հիվանդ է: Անգամ այն ժամանակ, երբ աղջիկը մի քանի անգամ ուշագնաց է լինում, Մորգանը չի կասկածում, որ նա հիվանդ է: Վերջապես իմանալով այդ մասին` նա աղջկա հետ գնում է Եվրոպա բուժման նպատակով, սակայն ապարդյուն, քանի որ նրան առավելագույնը մեկ տարվա կյանք են խոստանում: Ընտանիքի բոլոր անդամները դեմ էին, որ Մորգանը լինի այդ աղջկա կողքին, բայց նա չի լքում իր սիրած էակին,  և աղջկա հետ մեկնում է Ալժիր: Մորգանն ամեն օր աղջկան գրկած տանում է ծովափ, կերակուր է պատրաստում, զբոսնում, քայլում, մի խոսքով անում ամեն ինչ` թողնելով բոլոր գործերը: Եվ մինչև վերջ մնում է այս աղջկա հետ, որի մահից հետո մարմինը տեղափոխում է Նյու-Յորք:

1867 թվականին ԱՄՆ-ում մեծ թափ էր առնում երկաթգծերի շինարարությունն ուստի այստեղ գումար էր անհրաժեշտ: Այս պահն էլ հիանալի օգտագործեց Մորգանը, ով Եվրոպայից` հիմնականում Ռոդշիլդներից, վերցրեց գումարն ու ներդրեց երկաթգծերի շինարարության մեջ: Բայց Մորգանի կառավարման առանձնահատկությունն այն էր, որ նա չէր ներդնում ու հեռանում, այլ շատ մանրամասն վերահսկում էր գործունեությունը` եթե թերություն էր լինում, ապա միանգամից հեռացնում էր ղեկավարին, թարմացնում էր անձնակազմը, վերահսկում ֆինանսները, փոխում կազմակերպչական կառուցվածքը, ուստի կորուստների մասին որևէ ենթադրություն չէր կարող լինել:

Նա միշտ իր հետ օգնականներ էր պահում, որոնք գրանցում էին Մորգանի յուրաքանչյուր գործարքի մանրամասները, քանի որ նա ֆիզիկապես այդքանն ի վիճակի չէր հիշել, կամ գրել: Բանակցությունների ժամանակ նրա ամենասիրած խոսքերից էին` իսկ ես դրա դիմաց ի՞նչ եմ ստանալու:

Ժամանակի ընթացքում բոլոր թույլ երկաթգծային ընկերությունները, որոնց ճնշում էր Մորգանը, վերացան: Մրցակիցների համար Մորգանը հատուկ ընտրում էր մենեջերների, որոնք զբաղվում էին երկագծի կառուցմամբ և հենց ֆինանսական միջոցները վերցնում էին Մորգանի բանկից: Մեխանիկորեն մրցակիցներն արդեն կախվածության մեջ էին ընկնում իրենից: Արդյունքում մնացին միայն ամենաուժեղները, որոնց հիմքում հենց Մորգանի բանկն էր:

Այսպիսով ինքներդ տեսաք, թե ինչ ճկունությամբ Մորգանն իրեն ենթարկեց ամբողջ երկաթգծային ոլորտը: Այն ներդրողները, որոնք Մորգանի բանկում գումարներ էին ներդնում, ստանում էին հսկայական դիվիդենտներ, որի արդյունքում Մորգանի համբավը մեծանում էր:

Մորգանի հոտառությունը ոչ ոք չուներ: Այդ տարիներին Ջոն Ռոկֆելլերը մտածում էր, որ վերջ, նավթը կա, հիմա արդեն պետք է զբաղվել նավթային լոգիստիկայով, քանի որ դրանից մեծ գումարների հոտ է գալիս: Իսկ այդ լոգիստիկան ստեղծելու համար հարկավոր էր ֆինանսական հսկայական միջոցներ: Այստեղ ի հայտ է գալիս Մորգանի բանկը, որը ֆինանսավորում է Ռոկֆելլերին և այս դեպքում էլ մտնում է նաև այս մեծ գործարքի մեջ և դառնում է դրա մի մասը:

Մորգանի մյուս քայլը վերնախավում իրենց դիրքի ամրապնդումն էր, ուստի նա սկսեց լրջորեն հետևել կառավարությունում տիրող իրավիճակին: Մորգանը մտորում էր, եթե ֆինանսական առումով Ռոկֆելլերներն են իշխում ԱՄՆ-ում, ապա նա որոշեց, որ պետք է ռազմական սեկտորն էլ իրենց ձեռքը վերցնել: Ու այդ ժամանակվանից սկսած` ԱՄՆ-ում շատ երկար տարիներ Պաշտպանության նախարարներն այս կամ այն կերպ կապ ունեին Մորգանների հետ: Երբ Պաշտպանության նախարարությունն արդեն իր ձեռքում էր, հերթը հասնում էր նախագահին, ով արդեն մի քանի անգամ Մորգանից խորհրդատվություն էր ստացել ֆինանսների կառավարման հարցում: Այս մասին արդեն երկրորդ մասում:

Վեռներ Սիմենս 

Վեռներ Սիմենս գերմանացի էլեկտրատեխնիկ և ձեռնարկատեր, Բեռլինի ԳԱ անդամ։ Պետերբուրգի ԳԱ արտասահմանյան թղթակից անդամ։ Խոշոր էլեկտրատեխնիկական կոնցեռնների («Սիմենս և Դալսկե», «Սիմենս և Շուքերտ» և այլն) հիմնադիր և գլխավոր սեփականատեր։

Ավարտել է Բեռլինի հրետանային ինժեներական ուսումնարանը։ Առաջին աշխատանքները վերաբերում էին գալվանապլաստիկային, հեռագրությանը։ 1845 թվականին (եղբոր՝ Վիլհելմի հետ) հայտնագործել է շոգեշարժիչի իներցիոն կարգավորիչ։ Սիմենս հայտնագործել է նաև լարերը ռետինե մեկուսանյութով պատելու մեքենա, էլեկտրական մեքենայի համար առաջարկել է 27–աձև հատվածքի գլանային խարիսխ (1856 թ.), իրականացրել բազմաթիվ նյութերի դիէլեկտրիկ թափանցելիության չափումը (1859 թ.), ստեղծել դիմադրության սնդիկային փորձանմուշ (1860 թ.)։ 1867 թվականին հայտնագործել է ինքնագրգռմամբ էլեկտրամեքենայական գեներատոր, 1887 թվականին՝ սելենային լուսաչափ։ 1879 թվականին կառուցել է տրամվայի առաջին փորձնական գիծը (Բեռլինի արդյունաբերական ցուցահանդեսում)։

Հայ ազգային կուսակցությունները, հայդուկային շարժումը/ Հայոց պատմություն, դասագիրք, 8-րդ դասարան, էջ 83-90/

• Ներկայացրու, համեմատիր հայկական կուսակցությունների և հայդուկային շարժման առաջացման պատճառները:

Հայաստանի ազատագրության համար պայքարն ավելի արդյունավետ մղելու համար, անհրաժեշտ էր քաղաքական կազմակերպվածության ավելի բարձր մակարդակ, քանի որ ազատագրական խմբակների հնարավորությունները սահմանափակ էին։ Սկսվեց խմբակների և միությունների միավորման գործընթաց, որն էլ հանգեցրեց ազգային–քաղաքական կուսակցությունների առաջացմանը: Կուսակցությունների ձևավորմանը մեծապես նպաստեց նաև Հայկական հարցի միջազգայնացումը, ինչպես նաև Արևմտյան Եվրոպայում և Ռուսաստանում հեղափոխական, ժողովրդավարական ու ազգայնական շարժումների ծավալումը:

• Անդրանիկ Օզանյան, Գևորգ Չավուշ, Հրայր Դժոխք, Աղբյուր Սերոբ և Սոսե/ ռադիոնյութի պատրաստում որևիցե մեկի մասին/

Աղբյուր Սերոբ և Սոսե.

Աղբյուր Սերոբը (Վարդանյան) ֆիդայական շարժման առաջին սերնդի գործիչներից է: Ժողովուրդը նրան անվանել է Աղբյուր Սերոբ, այսինքն՝ կյանք պարգևող Սերոբ: Նա հայտնի է նաև Նեմրութի հսկա, Նեմրութի Ասլան անուններով: Սերոբը՝ դեռևս երիտասարդ, բախվել է Թուրքիայում տիրող անարդարությանը և, խուսափելով իշխանությունների հետապնդումներից, 1891 թ-ին եղբայրների օգնությամբ հասել է Կոստանդնուպոլիս, ապա տեղափոխվել է Ռումինիա և անդամագրվել ՀՀԴ կուսակցությանը: Իմանալով Աբդուլ Համիդ II-ի կազմակերպած հայերի կոտորածների մասին՝ 1895 թ-ին 27 հոգուց բաղկացած խմբով վերադարձել է Խլաթ և կազմակերպել գավառի հայկական գյուղերի ինքնապաշտպանությունը: Նրա հայդուկախմբում մարտնչած բազմաթիվ ֆիդայիներ (Բիթլիսցի Մուշեղը, Բալաբեխ Կարապետը և ուրիշներ) հետագայում դարձել են ջոկատների հրամանատարներ: Որոշ ժամանակով նրա խմբի անդամ է եղել նաև Անդրանիկը: 1896 թ-ին Սերոբը կազմակերպել է ինքնապաշտպանական նոր խմբեր, նրանց տեղաբաշխել գյուղերում, զենք հայթայթել Կովկասից: 1897 թ-ին կռվել է Թեղուտում (Բիթլիսի նահանգ) և Սոխորթում: Ֆիդայական շարժման պատմության հերոսական էջերից է 1898 թ-ի հոկտեմբերի 20-ին Աղբյուր Սերոբի խմբի մղած կռիվը Բիթլիսից ոչ հեռու՝ Բաբշեն գյուղի մոտ: Մարտը տևել է մինչև ուշ երեկո. հակառակորդն ունեցել է բազմաթիվ զոհեր: Հերոսամարտից հետո թուրքական կառավարությունն ամենուրեք հետապնդել է Սերոբին: Հեռանալով Խլաթից`  նա ապաստանել է Սասունում: 1899 թ-ի նոյեմբերին Սերոբը զինակիցների հետ պաշարվել է Գելիեգուզան գյուղում: Թուրքերին հաջողվել է դավադիրների միջոցով թունավորել նրան, սակայն մինչև վերահաս մահը Սերոբը շարունակել է մարտը: Նրա դին ընկել է թշնամու ձեռքը և գլխատվել: Կռվում զոհվել են նաև Սերոբի որդին ու երկու եղբայրները: Աղբյուր Սերոբի գլուխը թաղվել է Բիթլիսի Սբ Կարմրակ եկեղեցու բակում, մարմինը՝ Գելիեգուզանում: Գելիեգուզանի կռվում գերվել և Բիթլիս է տարվել Աղբյուր Սերոբի վիրավոր կինը՝ խմբի միակ կին հայդուկը` Սոսեն, սակայն շուտով ազատվել է: Ժողովուրդը նրան օծել է Մայրիկ պատվանունով: Սոսե Մայրիկը 1904 թ-ի Սասունի ապստամբությունից հետո տեղափոխվել է Վան, ապա՝ Կովկաս: Նրա մյուս որդին՝ Սամսոնը, զոհվել է Կարինում: 1920 թ-ի վերջին Սոսե Մայրիկը տեղափոխվել է Կոստանդնուպոլիս, ապա հաստատվել Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում, որտեղ էլ  1953 թ-ին վախճանվել է: 1998 թ-ին նրա աճյունը տեղափոխվել է Երևան և ամփոփվել Եռաբլուրում:Ժողովուրդը բազմաթիվ երգեր է հյուսել Աղբյուր Սերոբի և Սոսե Մայրիկի սխրանքների մասին:

• Ներկայացրու, հիմնավորիր արդի շրջանում որևիցե քեզ համար ընտրելի մի կուսակցություն:

Ես քաղաքականությունից որոշ չափով տեղյակ եմ, սակայն չունեմ որևէ նախընտրելի կուսակցություն, նախընտրում եմ լինել չեզոք այս պարագայում:

• «Հայկական բանակի դարավոր պատմությունը»

Հայաստանի Հանրապետության բանակի սպայական կազմը հիմնականում ռուսական զինվորական գիմնազիաներ ավարտած, Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած կադրեր էին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտին՝ 1917 թվականի դեկտեմբերի 13-ի կովկասյան բանակի գլխավոր հրամանատարի 136 հրամանով արտոնվում է հայկական կորպուսի ստեղծումը, որն էլ հետագայում դարձավ Հայկական ազգային բանակի կորիզը։

Ռուսական զորքերի դուրս գալուց հետո Հայկական կորպուսը  կազմավորվեց ռուսական բանակի հայկական գնդերի և հայդուկային ջոկատների հիման վրա՝ ժառանգելով ռուսական բանակի կառուցվածքային սկզբունքները և սպառազինությունը՝ զենքն ու զինամթերքը։ Նրա բարձրագույն սպայական և հրամանատարական կազմը բաղկացած էր հիմնականում ռուսական բանակի հայ բարձրաստիճան, ավագ և կրտսեր սպաներից, քիչ չէին նաև ֆիդայական շարժմանը մասնակցած խմբապետները։ Ձևավորված կանոնավոր զորամասերի հետ համատեղ բանակի կազմում գործում էին նաև աշխարհազորային ջոկատներ։

1918 թվականի մարտի վերջին հայկական կորպուսի մարտական անձնակազմի թվաքանակը կազմում էր շուրջ 20 000, որից մոտ 800-ը՝ սպա։ 1918 թվականի ամռանը հայկական կորպուսը վերակազմավորվեց մեկ հետևակային դիվիզիայի, որի հրամանատար նշանակվեց գեներալ Մովսես Սիլիկյանը (1862-1937)։ Դիվիզիայի թվակազմը հասնում էր մոտ 16 հազարի։ 1919 թվականի հունվարի դրությամբ այդ քանակը գրեթե անփոփոխ էր։ Նույն թվականի վերջին արդեն հայկական բանակի թվաքանակը կազմում էր ավելի քան 30 000։

1918 թվականի դեկտեմբերի 11-ին սկսվեց հայ-վրացական պատերազմը։ Մինչև դեկտեմբերի վերջը վրացական բանակը պարտություններ էր կրում ու նահանջում։ Դեկտեմբերի 26-ի դրությամբ հայկական բանակը որպես ռազմավար էր վերցրել 400 վագոն, 25 շոգեքարշ, 39 գնդացիր և 3 զրահագնացք : Դեկտեմբերի 31-ին վրացական բանակի նոր անհաջողություններից հետո Թիֆլիսի համար վտանգ ստեղծվե։ Անմիջապես Անգլիայի և Ֆրանսիայի ներկայացուցիչների միջնորդությամբ հայերի և վրացիների միջև կնքվեց զինադադար։

Արդեն 1920 թվականի հունվարին հանրապետության բանակի թվաքանակը հասնում էր 25 000-ի, իսկ աշնանը՝ թուրք-հայկական պատերազմի շրջանում, շուրջ 40 հազարի։

Հայկական բանակը ուներ զրահագնացքներ, դրանց նախնական քանակը, վրացական բանակից վերցվածների հետ միասին ինչքան են կազմել, ինչպես են գործածվել և այլն։ Դրանք բավականին կարևոր միջոցներ էին այդ ժամանակ, հիմնականում նախատեսված էին երկաթուղագծերի մոտ գտնվող կարևոր նշանակության օբյեկտների պաշտպանության և համազորային մյուս զորատեսակներին կրակային աջակցություն ցուցաբերելու համար։ Շատ հաճախ կիրառվում էին ապստամբած այս կամ այն շրջանների դեմ պայքարի համար։ Այս զրահագնացքները բաղկացած էին զրահապատ շոգեքարշից, մեկ կամ երկու զրահահարթակներից և մինչև չորս զրահապատ պահեստավագոններից։ Զրահահարթակների վրա տեղակայված էին թեթև հրանոթներ և մի քանի գնդացիրներ։

Հայաստանի անկախության հռչակման շրջանում զորքի մատակարարման աղբյուրներն իսպառ բացակայում էին։ Հարկ եղավ զորքերի մատակարարման իրականացման նոր միջոցներ գտնել, քանի որ նախկին ռուսական բանակի բոլոր պահեստներն ընկել էին թուրքերի ձեռքը, իսկ Թիֆլիսում եղածը փոխանցվել էր վրացիներին։ Հաղորդակցությունն իրականացվում էր թուրքերի թույլատվությամբ, շաբաթը 1-2 անգամ՝ Ալեքսանդրապոլով, ընդ որում՝ կառավարության տնօրինության տակ կային 3-4 շոգեքարշ և 2 ապրանքատար գնացք։ Բացի այդ, թուրքերն արգելում էին որևէ ռազմական գույք անցկացնելը։

Դեկտեմբերին սկսված հայ-վրացական պատերազմի հետևանքով հաղորդակցությունն արգելակվեց մինչև 1919 թվականի մարտ ամիսը։ Ընդ որում, այդ հակամարտության ընթացքում ռազմական գույքի մեծ մասը Թիֆլիսում բռնագրավվեց վրացիների կողմից։ Աշխատանք էր տարվում զորքի համար անհրաժեշտ գույքի արտադրության համար։ Սկսած 1919 թվականի գարնանից, երկրի տնտեսական կյանքի աշխուժացմանը զուգընթաց, զինարտադրությունը սկսեց իրականացվել ավելի մեծ չափերով։ Սպառազինության պակասը լրացվում էր համբարակային վարչությանը պատկանող արհեստանոցների արտադրանքի հաշվին։ Երևանի և Կարսի ինժեներական արհեստանոցները թողարկում էին հիմնականում ռումբեր և այլ պայթուցիկ նյութեր, փամփուշտներ, իսկ Ալեքսանդրապոլի և Կարսի կարի արհեստանոցները՝ ռազմական հանդերձանք, անդրավարտիքներ, շապիկներ, գլխարկներ և այլն։

Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերը կազմավորվել են բավականին բարդ ժամանակաշրջանում, երբ աշխարհաքաղաքական դաշտում Խորհրդային Միությունը ապրում էր իր գոյության վերջին ամիսները՝ փլուզման շրջանը, իսկ տարածաշրջանում սկսվել էր միջէթնիկական, տարածքային պատերազմ հայերի և ադրբեջանցիների միջև։

1990 թ․-ի սեպտեմբերին կազմավորվեց Երևանի հատուկ գունդը, իսկ Արարատում, Գորիսում, Վարդենիսում, Իջևանում, Մեղրիում ձևավորվեցին հինգ վաշտեր։ 1991 թ.-ին Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշմամբ ստեղծվեց Նախարարների խորհրդին առընթեր Պաշտպանության պետական կոմիտե։

Աղբյուր`

Հայաստանի զինված ուժեր

Հայկական բանակ (1918-1920)

• Ընտրիր որևիցե մի երկիր, պատմիր այդ երկրի բանակի առանձնահատկությունների մասին:

Իսրայելական բանակը աշխարհի բոլոր բանակներից տարբերվում է նրանով, որ Իսրայելի պաշտպանության բանակում ծառայում է երկրի կանանց մեծամասնությունը (կանայք Իսրայելում զինապարտ են համարվում)։ Սակայն կանանց մոտ 1/3-րդը տարկետում եմ ստանում կամ ամբողջությամբ ազատվում են զինվորական ծառայությունից (հղիություն, կրոնական համոզմունքներ)։ Ժամկետային ծառայության ավարտից հետո կանանց մեծամասնությունը ազատվում է ամենամյա զինվորական հավաքագրումից։

1948 թվականի անկախության համար մղվող պատերազմում, երկրի ծանր իրավիճակի հետ կապված, կանայք ակտիվ մասնակցություն ունեցան Իսրայելի պաշտպանության գործում։ Պատերազմի ավարտից հետո կանայք գործնականորեն դադարեցին մասնակցել մարտական գործողություններին։ Ներկայումս կանանց մեծ մասը զորակոչվում է ոչ մարտական զորամասեր։ 2005 թվականի դրությամբ կանանց թույլատրվում է ծառայել Իսրայելի պաշտպանության բանակի ավելի քան 83 % զորամասերում։

2009 թվականի դրությամբ կանայք ծառայում են հրետանային զորքերում,  Մագավ սահմանապահ զորքերում: Գոյություն ունեն նաև հետևակային զորամասեր, որտեղ տղամարդիկ և կանայք միասին են ծառայում, օրինակ, «Կարակալ գումարտակ»:

2001 թվականին Գլխավոր շտաբին կից ստեղծվել է կանանց-զինծառայողների հարցերով խորհրդականի վարչություն, որը զբաղվում է Ցահալում հավասար հնարավորությունների պահպանման հարցերով։ Վարչությունը գլխավորել է գեներալ Սյուզի Յոգևը:

Հետևյալ ռեակցիաների հավասարումները հավասարեցնել,նշել տիպերը
2Cu +O2 =2CuO
Fe(OH)2→ FeO+H2
Zn +Cl2= ZnCl2
2HgO = 2Hg+ O2
2Cr2O3 → 4Cr + 3O2
KJ + Cl2→ KJ + Cl2
Na2O + H2O= 2NaOH
H2CO3 → CO2 + H2O
Zn + 2HCl → ZnCl2+ H2
2Fe + 3O2→ 2Fe2O3
2NaNO3→ 2NaNO2+ O2

Zn +O2=ZnO2
MgO + H3PO4=MgPO4H3 Al(OH)3 + H3PO4 = AlPO4H3 Fe2O3 +H2SO4=Fe2SO4
CaO + HNO3=CaHNO3
Al + Cr2O3=
Ca+H2O=CaH2O
P2O5 + H2O=
Al(OH)3=

1.Արյան բաղադրություն՝պլազմա , ձևավոր տարրեր(թվարկել դրանց կառուցվածքը և ֆունկցիան)

Արյունը կազմված է պլազմայից և ձևավոր տարրերից։ Պլազմայի կազմի մեջ մտնում են ջուրը,օրգանական նյութերը, անօրգանական աղը, ճարպերը, աղաջուր և այլ նյութեր։ Ձևավոր տարրեր են էրիթրոցիտը,թրոնբոցիտը և լեյկոցիտը։ Էրիթրոցիտը ունի 100-130 օր։ Էրիթրոցիտները առաջանում եմ կարմիր ոսկրածուծում և մտնելով արյան մեջ կորցնում է իր կորիզը։ Լեյկոցիտներ մեր օրգանիզմում այդքան էլ շատ չէն մոտ 6000-8000։ Թրոմբոցիտների կյանքը տևում է մոտ 5-8 օր։

2.արյան խմբեր՝կառուցվածքը, անոթների տեսակները և կառուցվածք

Արյան խմբերը չորս տեսակի են։ I խումբը համընդհանուր դոնոր է, այսինքն կարող է տալ բոլորին, սակայն կարող է արյուն ընդունել միայն I խմբից։ Իսկ IV խումբը համընդհանուր ռեցիպիենտ է, այսինքն կարող է ընդունել բոլորից, սակայն կարող է տալ միայն IV-ին։

3.իմունիտետ ՝տեսակները և առաջացման առանձնահատկությունները

Իմունիտետը դա հիվանդության դեմ պայքարող ուժ է։ Այսինքն երբ դու հիվանդանում ես ինչ—որ հիվանդությամբ քո օրգանիզմում առաջանում է այդ հիվանդության դեմ իմունիտետ։Իմունիտետը լինում է երկու տեսակի՝բնական և արհեստական։ Բնական իմունիտետը լինում է բնածին և ձեռքբերովի։ Բնածին իմունիտետը հասնում է մարդուն ժառանգաբար։Իսկ ձեռքբերովի ստեղծվում է արհեստականորեն։ Արհեստական իմունիտետը լինում է պասիվ և ակտիվ։

4.սրտի կառուցվածք , արյան մեծ և փոքր շրջանառություն

Արյան շրջանառության համակարգ, արյան շրջանառությունը օրգանիզմով։ Արյունը շարժվում է սրտից արյունատար անոթներ և հակառակը։ Արյունը մատակարարում է հյուսվածքներին թթվածնով և սննդարար նյութերով։ Արյան հարստացումը թթվածինով տեղի է ունենում թոքրում։ Արյան շրջանառությունը սովորաբար կազմված է լինում սրտից և նրանից դուրս եկող արյունատար անոթներից։

Եթե մի գիշեր երկնքից աստղ ընկավ, բոլոր ցավերը կվերանան, բոլոր սիրահարներն իրենց սիրեցյալներին կհասնեն, ամեն ընկեր՝ իր ընկերոջը։

Իմ կարծիքով, պատմվածքի և հենց այս հատվածի գաղափարը այն էր, որ բոլորը ցանկանում են, երազում են, իսկ երբ կատարվում են ցանկություններն ու երազանքները, նրանք չեն նկատում, որովհետև ցանկության մոլուցքից կուրացած են լինում։ Փոքրիկ տղան նկատեց աստղին, որովհետև նա տեսնում էր ամեն լավ բան, հասկանում և նկատում այն ամենը, ինչը կատարվում էր իր շուրժը, և, որ ամենակարևորն է, երեք տարեկան տղան, իսկապես, հավատում է։

Վերջին տեսարանը

Տղամարդը մտրակը պտտեցրեց օդում և ասաց.
— Նայե’ք նրանց. խաղաղ են ինչպես գառնուկները:
Հետո գլուխը առյուծներից մեկի երախը մտցրեց, իսկ այդ առյուծը ես էի: Առիթը պատեհ համարեցի, առանց հապաղելու գլուխը անջատեցի վզից` ի հատուցում այն բոլոր մտրակների, որ ստացել էի կրկեսում:

Այս փոքրիկ պատումն ուզում էր ասել, որ որևէ մեկի հետ վատ վարվելուց հետո հատուցման օրը կգա։ 

Անձրև

Լուսանկարների ալբոմը թերթեց և հասավ իր երիտասարդությանը: Հենվել էր մի ծառի և կեցվածք էր ընդունել: Գլխի ետևում` երկնքի մի անկյունում, երևում էր մի կտոր սև ամպ: Հանկարծ ամպը ահագնացավ և քիչ անց աձրևը թրջեց ամբողջ դեմքը… Թրջեց ալբոմը և կյանքը …
Այդ օրը զարմանալի օր էր: Միայն ծերունու տանն էր անձրև տեղացել:

Երիտասարդությունը շատ արագ է անցնում և այդ պատճառով այն պետք է վայելել։ Կարծում եմ «սև ամպ»-ը կարող է լինել իր երիտասարդության ընթացքում տեղի ունեցած որևէ բան, որի համար նա զղջում է։

Այրված Դաշտը

Դաշտը այրվել էր: Աղավնին վայրէջքի տեղ չուներ: Հանկարծ աչքը մի ճյուղի ընկավ և առանց հապաղելու վայր իջավ, սակայն ճյուղը ոտքի տակ ամուր էր: Չկարողացավ հավասարակշռությունը պահել: Ուզեց նորից թռչել, բայց մի ձեռք խանգարեց ու նրան իր ճանկերում սեղմեց:
Աղավնին որսորդի հրացանափողին էր վայէջք կատարել:

Ինձ ամենաշատը դուր եկավ այս պատումը։ Երբեմն մենք փնտրում ենք հեշտ ճանապարհներ, բայց դրանք մեզ բերում են պարտությանը։ Անհաջողությունների դեպքում պետք է շարունակել և գնալ առաջ, այլապես մենք կսեղմվենք մարդկանց «ճանկերում»։

Հերթ

-Առավոտից իրիկուն նստած լափում է, ոչինչ չի թողնում մեզ համար: Եթե մի բան էլ ասես, աշխարհը իրար կխառնի: Էսպես որ շարունակվի մենք սովից կմեռնենք:
Երիտասարդ անգղը այս նախադասությունները ասելով` հայացքը հառեց ծեր անգղի աչքերին: Նա երիտասարդ անգղի խոսքը լուրջ չընդունեց և ճյուղի վրայից թռչելով` ասաց.
-Թող ուտի, որ լավ չաղանա, մենք շատ առյուծների ենք կերել` սրան էլ կուտենք:

Երիտասարդ անգղը սպասում է, որպեսզի առյուծն իր կերը ուտի և նա ուտի առյուծի ուտելիքը, իսկ ծեր անգղը սպասում է առյուծի սատկելուն, որպեսզի նա ուտի առյուծին։ Այս փոքրիկ պատումն ուզում է ասել, որ ժամանակի հետ մարդիկ դառնում են ավելի իմաստուն, խելացի։

Անհնարին

— Ես չեմ կարողանում հավատալ: Կարծես ամեն ինչ երազում եմ տեսնում: Ախր, ոնց կլինի, հնարավոր չի: Միթե՞ կարելի է պատերի միջով անցնել կամ ջուրը մտնել ու չթրջվել: Մենք այդ բոլորը արեցինք, նույնիսկ սարից նետվեցինք և ոչ մի քերծվածք չունեցանք:
— Հիմար, մենք մահացել ենք:

Ոչ ոք չի կարող ասել մահից հետո ինչ է լինելու։ Մարդկային կյանքը լի է անակնկալներով։ 

Այս գրությունը գտնվել է բրոնզաձույլ արձանի բրդյա գլխարկի միջից

” Իմ կյանքի տղամարդ, քեզ լավ նայիր, դաժան ձմեռ է առջևում: Եթե չդիմանաս քեզ գժի տեղ դիր, որպեսզի քեզ էլ գժանոց տեղափոխեն: Վստահ եմ, որ քեզ այստեղ ուրախ կանցնի:
Քո ընկեր` կապուտաչյա աղջիկ”:

Երբեմն իրավիճակից ելք ունենալու շատ միջոցներ կան, բայց այդ իրավիճակը լուծելու համար պետք է հաղթահարել այն։

Ճամփորդություն

Մարդը գերադասում էր գետ լինել, քան թե քար: Մի օր համբերությունը հատեց և բղավեց.
— Ես գնում եմ այստեղից:
Ոչ ոք չասաց մի գնա: Ճամփա ընկավ և շարժվեց գետին զուգընթաց: Ուզում էր ծովին հասնել` անծայրածիր կապույտին: Սակայն, երբ դաշտավայրին հասավ, ինչ-որ տագնապ ողջ էությունը համակեց:
Գետը սուզվում էր հողի խորքերը:

Որոշ դեպքերում մեր ընտած ճանարհը մեզ չի տանում մեր նախատեսված ուղղությամբ, այլ բերում է հիասթափության։ Այս դեպքերում պետք չէ հանձնվել և պետք է շարունակել ճիշտ ճանապարհով։

Նրանք չպետք է սիրահարվեն

Տղամարդը իր գործընկերոջն ասաց.
— Ես քեզ սիրում եմ:
— Ինչի՞ մասին ես խոսում.- հարցրեց աղջիկը:
— Սիրուց.- պատասխանեց տղամարդը:
Աղջկա ներսում ինչ-որ մաս թույլ ,տագնապային ազդանշան հաղորդեց: Վտանգավոր բան զգաց և անհապաղ ասաց.
-Այս ծրագիրը ինձ չի հաղորդվել:
Այնուհետև շրջվեց ու գնաց: Տղամարդը, զգալով իր սխալը, աշխատեց այդ մասին ոչ մեկին ոչինչ չասել: Նա չգիտեր, որ իր ասածները ձայնագրվել են հսկիչ սենյակում: Մի քանի օր անց նրան վերադարձրին այն գործարանը ուր արտադրվել էր և սրտի մեջ հզոր անտիվիրուսային անտենա տեղադրեցին:

Սերը կարծես ծրագիր լինի։ Երբ այն մերժվում է այդ ծրագիրը ջնջվում է, բայց այն միշտ հնարավոր է վերականգնել։

Ոչինչ

Նրանք ձյունոտ մի օր բաժանվեցին միմյանցից:
Մեկը գնաց դեպի հյուսիս, իսկ մյուսը` դեպի հարավ:
Ձյունը ծածկեց նրանց ոտնահետքերը, ասես երբեք չէին եղել:

Ոչինչ մինչև վերջ չի տևում։ Երբեմն նույնիսկ ամենաթանկ մարդու և քո ճանապարհները կարող են տարբերվել։ 

Ստեղծագործական աշխատանք

Հիմնականում հեշտ ճանապարհները կոտորում են աշխատանքը։ Նույնիսկ, երբ քիչ է մնացել որևէ բանն ավարտելուն մենք միշտ փորձում ենք ավելի հեշտ միջոց գտնել այն ավարտելու համար։Երբեմն այդ հեշտ ճանապարհները դառնում են բարդ։ Այդ ամենը լինում է մարդկանց պատճառով։ Որևէ աշխատանք կատարելուց երբեք պետք չէ հույս դնել ուրիշի վրա և օգնություն խնդրել։ Այդ օգնությունը կարող է ավելի բարդացնել իրավիճակը։ Միշտ պետք է սկսել մի ուղղությամբ և ավարտել նույնով։

•   Թթվածին+խնդիրներ <<Թթվածին>>թեմայից

Էջ89-90,96,102,109,112,117,122,127-128

• Պարտադիր                                                                                                               Թթվածնի անձնագրի կազմումը                                          
• Քիմիական նշանը; O
• Քիմիական բանաձևը; O2
• Հարաբերական ատոմային զանգված՝ ;  Ar 16
• Հարաբերական մոլեկուլային զանգված; Mr 32
• Իզոտոպները; 16O,17O,18O-Իզոտոպները դա նույն ատոմների տարրատեսակնեն, որրոնք ունեն նույն պրոտոնները և էլեկտրոնները։ 
• Դիրքը պարբերական համակարգում՝կարգաթիվը, պարբերությունը, խումբը; 8 կարգաթիվ 2 պարբերություն 6 խումբի գլխավոր։
• Ատոմի բաղադրությունը և կառուցվածքը;(8P. 8N.)8E+8 2,6
• Վալենտականությունը, օքսիդացման աստիճանը;  -2 +2 F
• Հաշվել  մեկ  ատոմի զանգվածը; (0)=16×1,66×10-27=26,56×10-27

Գործնական աշխատանք`Օդի բաղադրության որոշումը

Օդի բաղադրությունը որոշելու համար կատարում ենք փորձ: Վերցնում ենք ջրով լցված տարրա, այլ տարրա և մոմ: Վառում ենք մոմը, դնում ջրի մեջ: Հետո մյուս տարրան հակառակ կողմով դնում ենք վրան: Մոմը բարձրանում է վեր և հանգում, քանի որ տարրայում եղած թթվածինը վերջանում է: Ջուրը բարձրանում է այնքան, որքան թթվածին կա անոթում: Տեսնում ենք, որ ջուրը բարձրացավ տարրայի 1/5 չափով:

Թթվածնի  ֆիզիկական և քիմիական  հատկությունները                          

1. Ֆիզիկական     

Թթվածինը սովորական պայմաններում անգույն, անհոտ, անհամ գազ է:

Թթվածինը ջրում քիչ է լուծվում: Սովորական պայմաններում 1լիտր ջրում 30 մլ թթվածին է լուծվում ( 100 ծավալ ջրում՝ 3 ծավալ թթվածին): Ջերմաստիճանը իջեցնելիս լուծելիությունը մեծանում է: Օրինակ՝  100 ծավալ սառցաջրում (0°C) 5 ծավալ թթվածին է լուծվում:

Թթվածնի խտությունը 0°C-ում և 101 կՊա ճնշման պայմաններում 1,43 գ/լ է, օդից ծանր է 1,11անգամ: Թթվածինը  եռում է −183°C-ում, իսկ պնդանում է  −219°C-ում՝ առաջացնելով բաց երկնագույն բյուրեղներ:

2. Քիմիական

Թթվածինը քիմիապես ակտիվ նյութ է: Այն փոխազդում է պարզ նյութերի հետ՝ ոչ մետաղների և մետաղների, ինչպես նաև` բարդ նյութերի:

Փոխազդեցություն ծծմբի հետ` S+O2→SO2+Q

Փոխազդեցություն ածխածնի հետ`   C+O2=CO2+Q

Փոխազդեցություն ֆոսֆորի հետ`  4P+5O2=2P2O5+Q

Փոխազդեցություն մագնեզիումի հետ` 2Mg+O2=2MgO

Փոխազդեցություն պղնձի հետ` 2Cu+O2=2CuO

Փոխազդեցություն մեթանի հետ`CH4+2O2=CO2+2H2O

Թթվածնի կիրառումը

Թթվածինը կիրառվում է տարատեսակ նպատակներով: Թթվածնի գլխավոր սպառողները համարվում են էներգետիկան մետաղահանման գործարանները, էլեկտրական և ջերմային կայանները, որոնք աշխատում են ածխով նավթով, օգտագործում են մթնոլորտի թթվածինը: Թթվածինը օգտագործվում է նաև մետաղների կտրման, զոդման և երակցման համար: Կարևոր է նրա դերը  մարդու և կենդանիների կյանքում: Այն մասնակցում է շնչառությանը, տարբեր նյութերի դանդաղ օքսիդացմանը: Թթվածինը մատակարարում է  արյան հեմոգլոբինը: Բույսերը նույնպես կլանում են մթնոլորտային թթվածինը:

• Լրացուցիչ

      Ծխելը և օդի ախտոտվածությունը

http://www.lider-74.ru/load/metodicheskij_material/so..

Ծխախոտի ազդեցությունը առողջության վրա, հիմնականում պայմանավորված է ծխախոտի մեջ մարդու օրգանիզմի համար վնասակար ազդեցություն ունեցող նիկոտինի պարունակությամբ, որը ծխախոտ օգտագործողի մոտ նաև առաջացնում է հոգեբանական, հետագայում նաև կենսաբանական կախվածություն։ Աշխարհում ամեն տարի ավելի մեծ թվով մարդիկ են մահանում ծխախոտի օգտագործման հետևանքներով և սպասվում է որ ապագայում այդ մարդկանց թիվը էլ ավելի կմեծանա։

Միջին ծխողը ներս է քաշում ծուխը օրեկան մոտ 200 անգամ: Դա կազմում է ամիսը մոտավորապես 6000, տարին՝ 72.000, ավելի քան 2 մլն. անգամ 45 ամյա ծխողի մոտ, որը սկսել է ծխել 15 տարեկանում: Շատ ծխելը նպաստում է մեր օրգանիցմում քաղցկեցի մոտ 50.000 տեսակներ առաջացմանը: 30 տարվա ընթացքում ծխողը ծխում է մոտ 160 կգ. ծխախոտ, միջին հաշվով նրա մեջ կա 800գ նիկոտին: Մեկ ծխախոտը պարունակում է մոտ 6-8մգ. նիկոտին, որից 3-4մգ. ներծծվում է արյան մեջ: Ծխախոտի ծխի բաղադրության մեջ հայտնաբերված են քաղցկեղ հարուցող նյութեր: Ապացուցված է, որ ծխախոտից առաջացած ռադիացիան հանդիսանում է քաղցկեղով հիվանդանալու հիմնական պատճառը: Պարզվել է, որ ծխախոտի ծխի վնասակար ազդեցությունը կարող է հղի կնոջ ապագա երեխայի մոտ դեռահաս տարիքում լսողության կորստի  հանգեցնել:  Գիտնականները նման եզրահանգման են եկել 12-15 տարեկան հազար երեխաների տվյալներ ուսումնասիրելով:

Հարցազրույց կրթահամալիրի աշակերտների հետ ծխելու և ծխախոտի վերաբերյալ։