Վաղուց, շատ վաղուց, երբ դեռ թմբուկները պատերազմ չէին գուժել հնդիկներին, պրերիայի եզրին մի գեղեցիկ գյուղակ կար։ Այնտեղ տղամարդիկ վաղ առավոտյան որսի էին գնում և երեկոյան տուն վերադառնում հարուստ պաշարով․ կանայք ուտելիք էին պատրաստում, կար անում, իսկ երեխաները արևածագից մինչև արևմուտ խաղ էին անում։ Բոլորն էլ երջանիկ էին և համերաշխ։
Ցերեկները երկար ժամանակ Արևը փայլում էր և ժպտում կարմրամորթների դեմքերին, անձրև թափվում էր միայն այն ժամանակ, երբ պետք էր լինում թարմացնել ձորերի, գետերի, լճերի ջրերը և զովացնել ծառերն ու ծաղիկները:
Բայց տեսեք, թե հետո ինչ պատահեց․
Աստղերը, որ փայլում էին ճամբարի վերևում, լսեցին հնդիկների մասին և որովհետև նրանց լույսը շատ էր աղոտ ու երկիր չէր հասնում, խնդրեցին իրենց առաջնորդին՝ Լուսնին, որ թույլ տա իրենց իջնել և գյուղ գնալ։
Գիշերային երկնքի առաջնորդին՝ Լուսինին, դուր չէր գալիս, որ իր մարդիկ՝ աստղերը, թափառում են ամբողջ գիշեր և վաղ առավոտյան անկողին մտնում, ինչպես Առավոտյան աստղը։ Երբ այդպիսի դեպք էր պատահում, նա ընդհարվում էր Արևի հետ։ Բայց այդ գիշեր նա արտակարգ լավ տրամադրության մեջ էր և չմերժեց նրանց խնդրանքը։ Աստղերն աշխույժ ծիծաղելով և շատախոսելով սկսեցին պատրաստվել ճամփորդելու և ուշք չդարձրին այն խելացի խորհուրդներին, որ Լուսինը տվեց իրենց։
― Դուք կարող եք գնալ ուր ուզում եք, բայց զգուշացեք, որ հանկարծ չիջնեք գետնին։ Եթե իջնեք գետին, դուք այնտեղ կմնաք և հաջորդ օրը Արևը ձեզ կայրի, կսպանի, որովհետև նրա ճառագայթները ճակատագրական են մեզ համար։
Աստղերը գնացին։ Նրանց բախտից այդ գիշեր Լուսինը կլոր էր, այլապես կկորցնեին ճանապարհը։ Վերջապես հասան հնդիկների ճամբարը և սկսեցին բոլոր կողմերից դիտել։ Հնդիկները քնած էին, միայն մի փոքր տղա, որ ապրում էր ճամբարի ծայրին, դեռ արթուն էր։ Տարօրինակ շշնջոցներ լսելով, նա լարեց ուշադրությունը և իր վրանի տանիքի լուսամուտից դուրս նայեց։ Մի պահ նրա սիրտը կանգ առավ տեսածից․ Ինչքա՜ն շատ աստղեր կան և ինչքա՜ն մոտիկ։ Նա իսկույն մագլցեց վեր, դեպի վրանի ծայրը և սյունը շարժեց, որ լավ տեսնի։ Սյունը դեմ առավ ինչ որ բանի և շրը՜մփ, վայր ընկավ։ Աստղը ցածրից էր անցնում, ուղիղ վրանի վրայից, այդ պատճառով ընկավ գետին և իսկույն դարձավ մի գեղեցիկ, ողբացող աղջիկ։
― Տես, թե ի՜նչ արիր,― հանդիմանեց նա տղային,― ես այլևս չեմ կարող իմ քույրերի հետ վերադառնալ և հենց որ լույսը բացվի, Արևի ճառագայթները կգտնեն ինձ, և ես կմեռնեմ։
Տղան ապշահար նայում էր նրան։ Այդ ընթացքում աստղերն արդեն հասկացել էին, թե ինչ է տեղի ունեցել և խուճապահար ետ էին թռչում, գիտակցելով, որ անկարող են օգնել իրենց տարաբախտ քրոջը։
Արցունքները առատորեն հոսում էին սիրուն աղջկա աչքերից։ Տղան խղճահարվեց։
― Ես քեզ կօգնեմ,― ասաց նա,― ցերեկը, երբ Արևը դուրս գա, ես քեզ կթաքցնեմ իմ վրանում և նա չի կարողանա քեզ գտնել։ Բայց հետո՞ ինչ կանենք։
― Եթե ես կարողանամ իմ գոյությունը պահպանել ցերեկը, երեկոյան կդառնամ ծաղիկ և կգնամ կապրեմ մի բարձր ժայռի կատարին, որտեղից կկարողանամ նայել ձեր ժողովրդին, որովհետև ինձ դուր է եկել ձեր կյանքը։
Նրանք վարվեցին այնպես, ինչպես որոշել էին։ Տղան ամբողջ օրը տանը մնաց և ջանք չխնայեց, որ ամենաթույլ և ամենահետաքրքրասեր ճառագայթն անգամ հանկարծ չթափանցի վրանի ներսը։ Հենց որ օրը վերջացավ, աղջիկն իսկույն թռավ ծխնելույզի օդանցքից և շտապեց տեղ գտնել բարձր ժայռի վրա, և նրա կատարին հաջորդ օրն անմիջապես մի գեղեցիկ սպիտակ վարդ բուսնեց։
Բոլոր հնդիկները հիանում էին, երբ տեսնում էին գեղեցիկ ծաղիկը, միայն տղային էր հայտնի, որ դա այն փոքրիկ աստղն է, որին նա պահեց իր վրանում և պահպանեց Արևի սպանիչ ճառագայթներից։
Շուտով աղջիկը ձանձրացավ մենակությունից: Թեև նա գյուղին նայում էր հեռվից և տեսնում ճամբարի կյանքը, բայց ոչ ոք չէր կարող մագլցել ժայռը և զրուցել նրա հետ։ Երբեմն-երբեմն նրան ընկերակցում էին այն թռչունները, որոնց բույնը այդ կողմերում էր։
Այսպես, նրա մոտ զրուցելու եկավ մի փոքրիկ ցախսարեկ։
― Ես այնպես մենակ եմ այստեղ,― գանգատվեց սպիտակ վարդը,― կարոտ եմ մարդկային ընկերակցության։ Եթե կարողանայի պրերիայում ապրել, շատ լավ կլիներ։
― Եթե այդ է ցանկությունդ, ես կարող եմ օգնել,― պատասխանեց փոքրիկ թռչնակը,― միայն մի փոքր թեքիր գլուխդ, որ քեզ կտուցովս վերցնեմ։
Վարդը հնազանդ թեքեց գլուխը. ցախսարեկը կտուցով վերցրեց նրան և դեպի պրերիա թռավ։
Պրերիայում կյանքն ավելի ուրախ էր։ Հնդիկները, ինչպես և զանազան կենդանիներ, այցելում էին սպիտակ վարդին։ Բայց մի օր հանկարծ առավոտյան վաղ սարսափելի ձայներ լսվեցին։
― Շտապե՜ք, շտապե՜ք,― գոռում էին այս ու այն կողմից,― պետք է թաքնվել, գոմեշի նախիրն է գալիս։
Բոլորը վազեցին և թաքնվեցին՝ ով որտեղ կարող էր։ Շուտով հորիզոնում փոշու հսկայական ամպ հայտնվեց, որը աստիճանաբար ավելի ու ավելի մոտեցավ։ Սպիտակ վարդը ահաբեկված գլուխը թաքցրեց տերևների մեջ, որոնք սարսափից լայնացել էին։ Նախիրն անցավ մրրիկի պես։ Հազարավոր սմբակներ այնպիսի աղմուկ էին բարձրացրել, որ կարծես ամպրոպ ճայթեց։
Երբ վերջապես ամեն ինչ խաղաղվեց, սպիտակ վարդը գաղտագողի դուրս նայեց տերևների արանքից։ Պրերիան բոլորովին ամայի էր դարձել, և կյանքի նշույլ անգամ չկար։
― Ես չեմ կարող այստեղ մնալ և այսքան փորձություններ տանել,― ասաց աստղն ինքն իրեն,― ավելի լավ է՝ տեղափոխվեմ լճի վրա և այնտեղ ապրեմ։
Նա պոկվեց գետնից և շատ չանցած ներքևում երևաց փայլող լճի մակերեսը։ Նա ցած իջավ և մակույկի նման հանդարտ սահեց լճի վրայով։
Հաջորդ օրը վաղ առավոտյան, երբ հնդիկները անցնում էին լճի մոտով, զարմանքով նկատեցին, որ ջրի երեսին սպիտակ ծաղիկներ կան։
― Գիշերային աստղերը ծաղիկներ են թողել,― ասացին երեխաները, բայց խելահաս մարդիկ թափահարեցին գլուխները և ասացին, որ դա սպիտակ աստղն է իջել մեզ մոտ։ Նրանք ճիշտ էին։
Այդ օրվանից աստղն ապրում է լճի վրա սպիտակ ջրաշուշանի տեսքով, և հնդիկները Սպիտակ ծաղիկ են կոչում նրան։
Կարդացե՛ք ստեղծագործությունը և կատարե՛ք առաջադրանքները.
ա) Ո՞րն է հեքիաթի արժանիքը (արժանիքները): Ընտրե՛ք տարբերակներից մեկը (մի քանիսը) և հիմնավորե՛ք։ Որոնք որ չեք ընտրում, հիմնավորե՛ք՝ ինչո՛ւ չեք ընտրում։
Այո, սյուժեն բավականին հետաքրքիր է, սակայն առաջին հայացքից այն թվում է պարզ հեքիաթ, սակայն այս փոքրիկ հեքիաթի մեջ մեծ իմաստ կա, որը հասկանալի է դառնում ավելի ուշադիր և հասկանալով կարդալու ժամանակ։
- Պատկերավորման միջոցները շատ են։
Այո, պատկերավորման միջոցները շատ էին և դրա շնորհիվ պատմությունն ավելի գունեղ էր և հաճելի էր ընթերցելը։
- Արտահայտված գաղափարը հետաքրքիր է։
Այո, ինձ համար այս հեքիաթի գաղափարը հետաքրքիր էր։ Իմ կարծիքով այս հեքիաթի գաղափարն այն էր, որ մարդիկ միշտ ձգտում են ավելիի, չգնահատելով այն ինչ ունեն։
- Պատմելու ոճը հետաքրքիր է։
Ըստ ինձ այս և այլ հեքիաթների ոճերը միմյանց նմանություններ ունեն։
- Հեքիաթի կերպարները ամբողջական են և համոզիչ։
Ըստ ինձ ոչ։
- Հեքիաթում տեղեկատվություն կա հնդկացիների կյանքից։
Ոչ։
- Հերոսները անձնավորված են, և դա հետաքրքիր է դարձնում հեքիաթը։
Անկեղծ ասած համաձայն չեմ այս մտքի հետ։
բ) Սա պատմություն էր ջրաշուշանի մասին։ Օգտագործելով պատկերավորման միջոցներ՝ մի այլ պատմությո՛ւն հորինեք բնության որևէ երևույթի, ծառի, ծաղկի, կենդանու, թռչունի կամ ինչի մասին ուզում եք։
Երկար տարիներ տատիկն ու պապիկը իրենց թոռնիկի հետ ապրում էին մի տանը, որտեղ բակում չկար ոչ մի ծառ ու ծաղիկ։ Նրանք երկուսն էլ չէին սիրում ծառեր, ծաղիկներ, որովհետև երկար տարիներ նրանք փորձել են ունենալ ամենագեղեցիկ բակը, սակայն հարևանների բակը միշտ ավելի գեղեցիկ և խնամված տեսք է ունեցել, այդ պատճառով նրանք մի օր որոշեցին այլևս երբեք որինչ չաճեցնել իրենց բակում, որովհետև մտածում էին ավելի լավ է ոչինչ չունենաին, քան ունենաին, բայց դա չլիներ լավագույնը, սակայն նրանց թոռնիկը անընդհատ ընկերների հետ խաղալուց տեսնում էր թե մյուսների ծնողները, տատիկներն ու պապիկներն ինչպես են աճեցնում և խնամում իրենց բակերում աճեցված ծաղիկներն ու ծառերը։ Տղան նույնպես ցանկացավ տնկել ծառ ու ծաղիկ, սակայն նրա տատիկն ու պապիկը դեմ եղան։ Տղան շատ էր հուզվել, սակայն նա ետ չկանգնեց իր ցանկությունից և տան ամենաետևում տնկեց մի փոքրիկ, գեղեցիկ ծաղիկ։ Նա ամեն օր բակում խաղալու փոխարեն գնում էր, նստում էր ծաղկի կողքին և սկսում էր նրան նրբորեն խնամել, նա նույնիսկ երգում և հեքիաթ էր կարդում ծաղիկի համար, նա իր ամբողջ սերը դրել էր այդ ծաղկի մեջ։ Երբ ծաղիկն արդեն շատ էր մեծացել և ունեցել էր յուրահատուկ և չկրկնվող տեսք տղան պոկեց ծաղիկը և տարավ դրեց տատիկի, պապիկի ննջասենյակում, որի հետ թողեց նաև գրություն՝ «Ձեզ միշտ թվում էր, թե չէիք կարող տնկել ամենագեղեցիկ ծաղիկը, իսկ հիմա նայեք այս ծաղիկին, մի՞թե այն ունի այնպիսի գեղեցկություն, ինչ ունեն ուրիշ ծաղիկներ, ոչ, այն յուրահատուկ է և ունի յուրահատուկ գեղեցկություն։ Այս ծաղիկն այսպես գեղեցիկ և յուրահատուկ է, որովհետև ես այն աճեցրել եմ սիրով, իսկ ձեր աճեցրած ծաղիկները չունեին այսպիսի տեսք, որովհետև դուք նրանց աճեցնում էիք ոչ թե սիրով, այլ պարզապես մրցելու հարևանների հետ։» Տատիկն ու պապիկը այս տողերը կարդալուց հետո հուզվեցին և գնացին իրենց թոռնիկի մոտ։ Նրանք տղայից ներողություն խնդրեցին և պապիկի առաջնորդությամ գնացին իրենց չոր և անմշակ բակը։ Պապիկը տվեց տղային ծաղիկների ու ծառերի սերմեր և նրանք սկսեցին դրանք աճեցնել։ Անցավ մի քանի շաբաթ և նրանց բակը դարձավ ամենագեղեցիկ բակը այդ տարածքում և տատիկն ու պապիկը հասկացան, որ եթե ինչ-որ բան ես անում, այն պետք է անես սիրով, որ ստանաս սպասված արդյունքը։
Քնարիկ Հակոբյան 